Hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam, sáng ngày 11/4, Trường Cao đẳng An ninh mạng iSPACE đã tổ chức talkshow “Tọa độ ngòi bút trong dòng chảy dữ liệu” với sự tham gia của Nhà báo, Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải. Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi cách con người tiếp cận thông tin, học tập và sáng tạo nội dung, việc viết và đọc sách trở thành năng lực cần được bồi đắp một cách chủ động và có chọn lọc.
Chương trình có sự tham dự của Bà Nguyễn Ánh Tuyết – Phó Giám đốc Công ty Đường sách TP.HCM, Thiếu tá Hoàng Bá Thuận – Bí thư Đoàn Trường Cao đẳng Hậu cần 2, TS. Đặng Văn Đại – Phụ trách Tổ chức Hành chính Trường Cao đẳng An ninh mạng iSPACE, cùng các sinh viên iSPACE và học sinh đến từ THPT Nguyễn Hữu Huân, THCS Lê Văn Việt.
Ngay từ tên gọi “Tọa độ ngòi bút trong dòng chảy dữ liệu”, chương trình đã đặt ra vấn đề: khi dữ liệu tràn ngập, khi AI có thể hỗ trợ xử lý thông tin chỉ trong tích tắc, người viết sẽ đứng ở đâu, đọc như thế nào và làm sao để giữ bản sắc của mình? Từ mối quan tâm này, talkshow trở thành không gian đối thoại giữa thế hệ đi trước với những người trẻ đang bước vào kỷ nguyên công nghệ.
Diễn giả của chương trình, Nhà báo – Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải, đã chia sẻ về hành trình nghề nghiệp bền bỉ của mình để minh chứng cho giá trị của lao động chữ nghĩa. Là người từng dành nhiều năm tìm kiếm sự thật, xác thực tư liệu và đào sâu vào số phận của những nhân vật lớn, bà được biết đến là nhà báo duy nhất gặp gỡ và viết về nhà tình báo Phạm Xuân Ẩn trong giai đoạn ông gần như không được nhắc tới suốt 27 năm sau ngày thống nhất. Đằng sau mỗi tác phẩm giá trị luôn là một quá trình sống cùng nhân vật. Từ kinh nghiệm đó, bà đưa ra khái niệm “nhân cảm”.
Theo diễn giả, AI dù có thể mô phỏng câu chữ, tổng hợp dữ liệu và tạo ra nội dung nhanh chóng, nhưng nó không thể thay thế được đặc tính “nhân cảm” trong tác phẩm, chỉ có con người mới có thể nhìn, chạm, cảm và hiểu những tầng sâu của nội dung được lan tỏa từ cảm xúc. Đó là cách người viết tạo nên sự khác biệt với những văn bản được tạo ra bằng thuật toán.
Khi việc tìm kiếm thông tin trở nên quá dễ dàng, thách thức đặt ra là làm thế nào để những người trẻ không dừng lại ở mức “biết nhiều, viết nhanh” mà phải “hiểu sâu”. Theo diễn giả, điều quan trọng không nằm ở việc tiếp cận bao nhiêu dữ liệu, mà là khả năng chọn lọc, kiểm chứng và đào sâu. Người viết giỏi sẽ người hiểu rõ nhất điều mình đang nói. Còn về văn hóa đọc, diễn giả chia sẻ, trong thời đại AI, người đọc phải biết dừng lại để suy ngẫm, đối chiếu và phản biện. Nếu chỉ lướt qua thông tin, chúng ta sẽ rất dễ đánh mất khả năng nhận diện vấn đề cốt lõi. Và đọc sâu là cách để giữ cho tư duy không bị nông hóa giữa môi trường thông tin liên tục biến động.
Trong phần đối thoại, thông điệp về mối quan hệ giữa người và máy được làm rõ: Không nên nhìn các ứng dụng trí tuệ nhân tạo như một đối thủ, mà hãy xem đó là công cụ đắc lực. Ở tuổi 82, Nhà báo – Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải sau mấy chục năm “chín muồi” với nghề, bà vẫn phải thừa nhận bản thân vừa vui, vừa sợ “con AI” này và bắt đầu học hỏi cách sử dụng công nghệ mới từ con cháu. Nhưng công cụ càng thông minh thì bản lĩnh người dùng càng phải cao để tránh sự lệ thuộc hoàn toàn. Đặc biệt với sinh viên ngành công nghệ, việc kết hợp giữa công cụ hiện đại với tư duy độc lập là nền tảng để phát triển bền vững. Viết có chiều sâu, hiểu đúng bản chất và giữ được rung động riêng là những điều mà công nghệ không thể sao chép trọn vẹn.
Không khí buổi talkshow trở nên thực tế hơn ở phần giao lưu khi các bạn trẻ đặt câu hỏi về cách kiểm chứng nguồn tin, cùng diễn giả thử thách phân biệt giữ giọng văn của “người” và “máy”. Những trăn trở này cho thấy nhu cầu tự thân của người trẻ: làm sao để tiến cùng công nghệ nhưng không bị “hòa tan” năng lực suy nghĩ.
“Tọa độ ngòi bút trong dòng chảy dữ liệu” kết thúc với một thông điệp rõ ràng: Giữa thời đại số, viết và đọc vẫn giữ nguyên giá trị nếu con người biết giữ lấy sự chân thật và “nhân cảm”. Khi biết đọc sâu, viết thật và học có trách nhiệm, người trẻ sẽ không bị hòa tan giữa dòng chảy dữ liệu, mà có thể tự tạo cho mình một tọa độ vững vàng giữa thời đại số.
Talkshow “Tọa độ ngòi bút trong dòng chảy dữ liệu” là đối thoại giữa các thế hệ học sinh – sinh viên với Nhà văn – Nhà báo Nguyễn Thị Ngọc Hải, cây bút kỳ cựu sinh năm 1944, tác giả cuốn “Phạm Xuân Ẩn – Tên người như cuộc đời”, bà ghi dấu ấn với những tác phẩm bút ký chân dung về các nhân vật lớn, nhiều người trong số đó gắn với cách mạng, tình báo như Tôi chết, bắt đầu một Thế giới sống (ký sự nhân vật, năm 1997), Phạm Xuân Ẩn – Tên người như cuộc đời, Trần Quốc Hương – Người chỉ huy tình báo, Đại tướng Mai Chí Thọ,…. Bà cũng được ghi nhận là nhà báo đầu tiên và duy nhất gặp gỡ, viết về Phạm Xuân Ẩn trong giai đoạn ông gần như không được nhắc tới suốt 27 năm sau ngày thống nhất đất nước.
Một số hình ảnh khác của chương trình:
